IR Iran là đội tuyển nam Iran, thường xuất hiện trong các bản tin với tên Team Melli. Lịch sử đội tuyển có hai trục nổi bật: chuỗi ba chức vô địch châu Á liên tiếp trong giai đoạn 1968–1976 và những lần dự World Cup bắt đầu từ năm 1978. Xoilac nhìn lại những giải đấu và địa điểm giúp tạo nên vị thế của Iran tại châu Á và trên sân khấu thế giới.
Năm 1968: danh hiệu đầu tiên trên sân nhà
Iran lần đầu vô địch Asian Cup khi đăng cai năm 1968. Giải có năm đội và diễn ra tại Tehran, với nhà vô địch được xác định qua các trận trong bảng đấu. Theo bài lịch sử của AFC, Iran thắng Hong Kong 2-0, thắng đội khi ấy mang tên Republic of China 4-0 và đánh bại Burma 3-1 trước lượt cuối. Trong cách gọi ngày nay, hai đối thủ sau tương ứng Chinese Taipei và Myanmar.
Trận cuối với Israel kết thúc 2-1 cho Iran trước khoảng 30.000 khán giả tại Amjadieh. Giora Spiegel đưa Israel dẫn trước, nhưng Homayoun Behzadi gỡ hòa khi trận đấu còn khoảng mười lăm phút. Bàn thắng thứ tư của Behzadi tại giải giúp anh chia sẻ vị trí ghi bàn nhiều nhất. Parviz Ghelichkhani sau đó ấn định chiến thắng khi còn bốn phút, hoàn tất hành trình toàn thắng của chủ nhà.
Bangkok 1972: bảo vệ ngôi vương ở nước ngoài
Bốn năm sau, Asian Cup lần đầu đến Đông Nam Á, với Bangkok là thành phố đăng cai. Iran mở hành trình bằng những kết quả nổi bật, trong đó có chiến thắng Iraq 3-0 nhờ cú hat-trick của Hossein Ali Kalani. Trận gặp chủ nhà Thái Lan còn đem đến cuộc ngược dòng: Ali Jabbari ghi ba bàn trong quãng thời gian ngắn cuối trận để Iran thắng 3-2. AFC kể lại các dấu mốc Bangkok như những bước quan trọng trên đường bảo vệ danh hiệu.
Iran sau đó thắng Korea Republic 2-1 sau hiệp phụ ở chung kết. Khác với lần đăng quang trên sân nhà năm 1968, thành công lần này được tạo ra ở một nước chủ nhà khác. Hai chiếc cúp liên tiếp xác lập một giai đoạn thống trị, còn danh hiệu tiếp theo năm 1976 kéo dài chuỗi thành công ấy.
Năm 1976: ba chức vô địch liên tiếp
Iran tiếp tục đăng cai và giành cúp năm 1976. Sau các trận thắng Iraq 2-0 và Nam Yemen 8-0 ở vòng bảng, đội cần hiệp phụ để vượt Trung Quốc 2-0 tại bán kết. Chung kết tại sân khi ấy mang tên Aryamehr chứng kiến Ali Parvin ghi bàn duy nhất trước Kuwait. Tư liệu AFC ghi nhận khoảng 100.000 khán giả theo dõi chiến thắng 1-0 ngày 13/6.
Ba danh hiệu 1968, 1972 và 1976 liên tiếp tạo nên một chương đặc biệt của Team Melli. Các trận đấu cũng cho thấy Iran phải giải quyết những thử thách khác nhau: có chiến thắng cách biệt ở vòng bảng, nhưng ở bán kết năm 1976 lại cần thêm ba mươi phút để tìm đường vào trận quyết định.
World Cup: từ Argentina 1978 đến chiến thắng năm 1998
Iran ra mắt World Cup ngày 3/6/1978 tại Mendoza, thua Hà Lan 0-3. Ở trận tiếp theo, Iraj Danayfar ghi bàn World Cup đầu tiên của đội tuyển trong trận hòa Scotland 1-1. Bài lưu trữ World Cup của AFC còn ghi nhận chiến thắng đầu tiên đến hai mươi năm sau, khi Iran thắng USA 2-1 tại Pháp năm 1998. Hamid Estili và Mehdi Mahdavikia là hai cầu thủ lập công.
Hình ảnh cầu thủ hai đội chụp chung và trao hoa trước trận năm 1998 được FIFA nhắc lại trong hồ sơ lịch sử. Về sau, Iran có thêm chiến thắng 1-0 trước Morocco ở Nga 2018 và thắng Wales 2-0 tại Qatar 2022. Trong trận gặp Wales, Rouzbeh Cheshmi và Ramin Rezaeian ghi bàn ở thời gian bù giờ, tạo nên một kết thúc đáng nhớ cho cuộc đấu tưởng như sắp khép lại không bàn thắng.
Azadi và những lớp ký ức của bóng đá Tehran
Visit Iran giới thiệu khu thể thao Azadi ở phía tây Tehran, với quá trình xây dựng hoàn tất năm 1971 và mục tiêu phục vụ Asian Games 1974. Sân bóng đá gắn với cả đội tuyển lẫn hai câu lạc bộ Persepolis và Esteghlal. Vì thế, ký ức Azadi bao gồm nhiều cấp độ thi đấu, không chỉ các trận quốc tế của Iran.
Ở Asian Cup 2023, tổ chức đầu năm 2024, Iran dừng tại bán kết sau trận thua Qatar 2-3, theo tổng kết của AFC. Mốc này bổ sung một chương mới bên cạnh thời kỳ ba lần đăng quang. Có thể trở lại lịch sử Asian Cup của Iran để theo dõi rõ các thế hệ và từng giai đoạn thi đấu.
Nguồn tham khảo
- AFC – Asian Cup 1968
- AFC – Asian Cup 1972
- AFC – Asian Cup 1976
- AFC – Iran tại World Cup 1978 và 1998 (bài lưu trữ trước 2014)
- FIFA – Lịch sử World Cup của Iran
- Visit Iran – Khu thể thao Azadi
- AFC – Bán kết Asian Cup 2023
Đối chiếu ngày 31/10/2026.